Peelrandbreuk & Wijstwater

  • Peelrandbreuk & Wijstwater

Op de locatie aan de Bus in Nistelrode beschikt Bus Whisky over een eigen waterbron met wijstwater. Wijstwater komt voor in gebieden met breuklijnen in de aardkorst door een wereldwijd uniek natuurverschijnsel waarbij mineraalrijk water langs diepe breuken door oerkrachten naar de oppervlakte wordt gestuwd om daar soms zelfs spontaan te ontspringen. Dat fenomeen wordt wijst genoemd.
Een klein deel van het wijstwater is jonger dan 10 jaar, een groter deel is jonger dan 70. Het overgrote deel is afkomstig van 25 tot 80 meter diepte en varieert in ouderdom van 70 tot 600 jaar. Door de ondergrondse samensmelting van deze waterstromen ontstaat een unieke natuurlijke variëteit aan mineralen die Bus Whisky zijn eigen unieke signatuur geven.

Het diepe grondwater dat als wijstwater aan het oppervlak komt heeft een hoog ijzergehalte. Als dit water in aanraking komt met zuurstof gaat het roesten en ontstaat er ijzeroer: ruwe roestbruine brokken. Vooral op de plaats van de breuk wordt ijzeroer gevormd. Het ijzeroer is in de loop van de tijd door mensen uit de grond gehaald en gebruikt voor allerlei doeleinden. Vanaf de prehistorie is sprake van ijzerwinning in de regio. In Uden zijn nog steeds plaatsen te vinden waar enorme brokken ijzeroer liggen en veel Udenaren kunnen stukjes ijzeroer in hun tuin vinden. De winning van ijzeroer was vaak een bijproduct van ontginningen, want de boeren wilden de harde en niet doorlaatbare korst ijzeroer graag kwijt.

Vanaf circa 1900 werd ijzeroer van de Peelrandbreuk in gasfabrieken door heel Europa gebruikt als “ijzeraarde” voor gaszuivering. Bij dat procedé kon de reststof vervolgens tot Pruisisch blauw worden verwerkt. Pruisisch blauw is een van de eerste moderne synthetische pigmenten. Het wordt ook wel Berlijns blauw genoemd. Er is zeer weinig van dit pigment nodig om de sterke cyaanblauwe kleur te verkrijgen. Vincent van Gogh schilderde er mee. Het pigment was een voorloper van het gebruik van blauw in blauwdrukken, en werd gebruikt in een vroege vorm van fotografie, de cyanotypie.

Cyanotypie is een fotografisch proces waarbij na ontwikkeling een cyaan-blauwe afdruk ontstaat. Kunstenares Sanne van den Elzen gebruikt in haar atelier in Amsterdam cyanotypie om de Peelrandbreuk te visualiseren. Dat doet ze  door een handgemaakte cyaanotypie te maken van een lakprofiel van de Peelrandbreuk die de basis wordt voor het etiket van BUS Whisky. Met dit werk in opdracht gaat ze terug naar de roots van haar kunstvorm fotografie en terug naar haar eigen roots op Bus in Nistelrode waar ze geboren en getogen is.